Blog finansowy | Finelity

Przyjechałeś po pizzę o 2:00 w nocy, w drodze powrotnej zatankowałeś na stacji, a będąc w domu kupiłeś subskrypcję w grze? Dla Ciebie to zwykły weekend, ale dla banku to zestaw punktów danych. Współczesne instytucje finansowe nie patrzą już wyłącznie na wysokość Twoich zarobków i historię w BIK. Zanim analityk w ogóle otworzy Twój wniosek kredytowy, algorytmy bankowe, często oparte na sztucznej inteligencji, prześwietlają Twój styl życia zapisany w historii transakcji.

Nowoczesne systemy analityczne: Koniec prostych wyliczeń na rzecz dokładnego profilu klienta

Jeszcze nie tak dawno ocena zdolności kredytowej opierała się na prostych założeniach: od Twojego dochodu odejmowano stałe koszty utrzymania oraz miesięczne zobowiązania ratalne i korygowano wynik o informacje z Biura Informacji Kredytowej (BIK). Podejście banków zmieniało się stopniowo w latach 2019-2021, gdy rozpoczęto wdrażanie unijnej dyrektywy PSD2 oraz w wyniku wzmożonej cyfryzacji sektora bankowego w trakcie pandemii COVID-19. Od tego momentu prosty model dochodowy przestał wystarczać. Obecnie systemy bankowe opierają się na zaawansowanych modelach uczenia maszynowego i biorą pod uwagę większą liczbę danych.

Dzięki usługom AIS (Account Information Service), za zgodą użytkownika, firmy takie jak rodzimy Kontomatik lub należący do grupy Visa Tink są w stanie pobrać pełną historię konta z 6 lub 12 ostatnich miesięcy, w zależności od wymogów banku. Następnie algorytm analizuje nie tylko wydawane kwoty, ale także regularność opłacania zobowiązań, nawyki wynikające z częstotliwości transakcji czy rodzaj dokonywanych zakupów.

Jak działa scoring behawioralny i co zdradzają kody MCC?

Każda płatność kartą lub BLIK-iem niesie ze sobą pakiet danych. Dla algorytmu bankowego istotny jest kod MCC (Merchant Category Code) – czterocyfrowy numer przypisany do każdego terminala płatniczego, który określa branżę sprzedawcy, oraz dokładny czas dokonania transakcji. Wyspecjalizowane modele przypisują Twoje transakcje do odpowiednich koszyków, które później analizują. Badania opublikowaneprzez Bank Rozrachunków Międzynarodowych (BIS - Bank for International Settlements, Working paper No. 834) wykazały, że analiza tzw. alternatywnych danych i wzorców zachowań pozwala precyzyjniej przewidzieć ryzyko niewypłacalności niż tradycyjne modele dochodowe.

Jak przekłada się to na analizę kodów MCC? Choć rodzajowo najbardziej ryzykowne są transakcje z kodem 7995 (hazard),wysoki udział pozornie neutralnych wydatków oraz wynikające z nich informacje dotyczące branż takich jak gastronomia, stacje paliw czy rozrywka mogą przedstawić negatywny obraz w analizie ryzyka. Przykładowo, jeśli wydajesz znaczną część pensji przez kilka pierwszych dni po wypłacie, a przez ostatnie dni miesiąca Twoje konto jest na debecie, możesz wykazywać brak dyscypliny finansowej dla systemu oceny zdolności.

Nocny fast-food a prawo. Jakie są prawa konsumenta?

Czy samo zamówienie jedzenia w nocy sprawi, że bank odmówi Ci kredytu hipotecznego? Nie wprost. Klientów banków chronią zapisy dyrektyw unijnych:

RODO (Art. 22): Daje Ci prawo do tego, by nie podlegać decyzji opierającej się wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu (profilowaniu), oraz prawo do uzyskania wyjaśnień co do podstaw decyzji.

Unijny AI Act: Klasyfikuje systemy AI wykorzystywane do oceny zdolności kredytowej i scoringu jako systemy wysokiego ryzyka . Oznacza to, że banki muszą korzystać z uzasadnionych odpowiedzi analitycznych i nie mogą dyskryminować klientów na podstawie nieistotnych korelacji.

Wytyczne EBA (Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego): Nakładają na banki obowiązek rzetelnej, udokumentowanej oceny realnych przepływów pieniężnych.

W praktyce pojedyncza nocna transakcja nie ma znaczenia. Jeśli jednak Twój profil wydatków jest skrajnie nieregularny, a algorytm wewnętrzny zakwalifikuje Cię do wyższej grupy ryzyka behawioralnego, konsekwencje odczujesz w cenie pieniądza. Zamiast odmowy możesz otrzymać mniejszy limit kredytowy w koncie, wymóg wyższego wkładu własnego lub wyższą marżę i droższe ubezpieczenie.

Jak przygotować konto przed wnioskowaniem o kredyt? Zasada dwóch rachunków

Skoro modele analityczne prześwietlają Twój rachunek bieżący, na który wpływają comiesięczne środki z tytułu wynagrodzenia lub innych wpływów, najprostszym rozwiązaniem jest świadome zarządzanie finansami i separacja wydatków. Nie musisz zmieniać swoich nawyków - wystarczy przygotować osobne konto na codzienne wydatki, a konto główne, z którego planujesz przesłać wyciągi, pozostawić tylko do przyjmowania wpłat i opłacania podstawowych, miesięcznych wydatków.

Konto główne: Tutaj wpływa Twoje wynagrodzenie lub dochody z działalności. Z tego konta opłacasz wyłącznie czynsz, media, podatki, stałe zobowiązania, zakupy spożywcze w marketach oraz przelewasz stałą kwotę na konto oszczędnościowe. Przez algorytm bankowy taki rachunek jest oceniany bardzo dobrze.

Konto dodatkowe: Na spontaniczne zakupy online, wyjścia ze znajomymi, gry, subskrypcje czy nocne zamówienia jedzenia używaj zewnętrznego rachunku. Zasilaj go raz lub dwa razy w miesiącu jednym przelewem z konta głównego zatytułowanym „Wydatki własne”.

Dzięki temu rozwiązaniu ograniczasz ilość danych przekazywanych systemom bankowym i nie musisz zastanawiać się, czy przypadkiem kilka pojedynczych transakcji nie utrudni Ci procesu ubiegania się o kredyt.

Podsumowanie: Świadome budowanie profilu kredytobiorcy

Przygotowanie do kredytu – szczególnie hipotecznego, nie zaczyna się w dniu wizyty u pośrednika, ale minimum pół roku wcześniej. Zanim złożysz wniosek, przejrzyj własną historię konta. Twój główny rachunek nie powinien nosić śladów żadnych gier losowych, wpłat do bukmachera, lepiej też nie mieć na nim płatności "Buy Now, Pay Later". Wszystkie wydatki zmienne lepiej przenieść na specjalnie przeznaczone do tego konto. Pamiętaj, że w erze bankowości opartej na AI przewidywalność na wyciągu z konta jest równie cenna, co wysoka kwota na umowie o pracę.

FAQ - Sekcja pytań i odpowiedzi

Czy bank przy wniosku o kredyt hipoteczny widzi moje konto w Revolut?

Bank ma wgląd wyłącznie w te rachunki, z których sam dostarczysz wyciągi (zazwyczaj konto, na które wpływa wynagrodzenie) lub do których nadasz mu dostęp przez otwartą bankowość (PSD2). Bank nie widzi automatycznie historii transakcji na zewnętrznych kontach zewnętrznych, o ile nie ma tam zajęć komorniczych lub aktywnych produktów kredytowych raportowanych do BIK.

Czy zakupy z odroczoną płatnością (PayPo, Twisto, Klarna) psują scoring w banku?

Tak, mogą go obniżyć. Od maja 2023 roku transakcje typu Buy Now, Pay Later (BNPL) są szczegółowo raportowane do BIK. Nawet jeśli spłacasz je w darmowym terminie 30 dni, dla algorytmu bankowego częste korzystanie z odroczonych płatności na drobne kwoty (np. zakup ubrań za 150 zł) bywa sygnałem problemów z bieżącą płynnością finansową.

Czy mogę zażądać od banku wyjaśnienia, dlaczego algorytm obniżył mój scoring?

Tak. Zgodnie z art. 22 RODO oraz przepisami Prawa bankowego, w przypadku negatywnej decyzji kredytowej lub zautomatyzowanego profilowania masz prawo do uzyskania od banku pisemnych wyjaśnień dotyczących czynników oraz prawo do ponownego rozpatrzenia wniosku przez analityka.

Artykuł ma charakter informacyjny. Sposób liczenia zdolności, możliwości finansowania oraz warunki kredytowe zależą od indywidualnej sytuacji i zasad stosowanych przez konkretne instytucje.