Blog finansowy | Finelity

Zakupy z opcją "kup teraz, zapłać za 30 dni” (BNPL – Buy Now, Pay Later) weszły nam w nawyk. Regularnie płaci w ten sposób już 17% wszystkich kupujących w polskim internecie, generując rocznie ponad 34,5 mln transakcji. Takie zakupy pozwalają na przetestowanie produktu przed jego opłaceniem, są wygodne i możesz dzięki nim zachować aktualną płynność finansową. Każdy wie, że należy spłacać takie zobowiązania terminowo, jednak nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, jak wpływają one na profil klienta w banku.

Umowy "Buy Now, Pay Later" są w stanie realnie obniżyć zdolność kredytową i scoring w BIKu, w szczególności jeśli korzystasz z nich często. W tym artykule rozkładamy temat odroczonych płatności na czynniki pierwsze i radzimy, jak z nich mądrze korzystać.

Jak odroczone płatności wpływają na BIK?

Dla konsumenta odroczona płatność to po prostu wygodny koszyk zakupowy – wirtualna przymierzalnia, za którą płacisz, gdy zdecydujesz się zostawić towar. Dla systemu bankowego w Polsce od maja 2023 roku każda taka transakcja jest jednak zobowiązaniem finansowym, które natychmiast trafia do Biura Informacji Kredytowej (BIK).

Czasem klienci podchodzą do tego jak do sposobu na budowanie historii kredytowej i wydaje się to sensowne - w końcu spłacamy drobne zobowiązanie w terminie, pokazując, że jesteś odpowiedzialnym klientem. Niestety w przypadku badania zdolności do kredytu hipotecznego analityk zobaczy powtarzające się, krótkoterminowe zobowiązania. Czym więc różni się BNPL od comiesięcznej raty na telefon? Przyjrzyjmy się modelom stosowanym w odroczonych płatnościach.

Jak bank widzi Twoje PayPo i Allegro Pay? Limit to też dług

W praktyce płatności "Kup teraz, zapłać później" dzielą się na dwa modele, które w inny sposób wpływają na Twoją ocenę w banku.

Przyznany stały limit odnawialny (np. w Allegro Pay): Otrzymujesz do dyspozycji pulę, np. 5000 zł. Nawet jeśli w danym miesiącu wykorzystujesz z niej 0 zł, dla banku ten limit jest aktywny i możesz z niego skorzystać w każdej sekundzie po podpisaniu umowy hipotecznej. Banki traktują go dokładnie tak samo jak kartę kredytową lub limit w koncie osobistym. Przy badaniu zdolności kredytowej algorytm banku przyjmuje, że od przyznanego limitu płacisz co miesiąc sztuczną ratę (zazwyczaj od 3% do 5% wartości limitu). Limit na poziomie 5000 zł oznacza dla banku, że Twoje miesięczne koszty utrzymania rosną o 150–250 zł, co może bezpośrednio obniżyć maksymalną kwotę kredytu hipotecznego o kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Pojedyncze umowy pożyczki przy każdym zakupie (np. PayPo): Za każdym razem, gdy klikasz "zapłać z PayPo”, formalnie zawierasz umowę pożyczki z instytucją pozabankową. W BIK pojawia się nowe zobowiązanie w sekcji pożyczek pozabankowych. Przy ocenie punktowej, czyli tak zwanym "scoringu", oraz na bazie analizy behawioralnej kluczową informacją dla banku jest częstotliwość pożyczek oraz instytucja udzielająca pożyczki. Problemem w tym przypadku jest nieposiadanie licencji bankowej przez firmy takie jak PayPo lub Twisto. Z tego powodu często takie transakcje wpadają do tej samej kategorii co "chwilówki".

Oba mechanizmy, jak można się domyśleć, nie wpływają pozytywnie na ocenę z systemu analitycznego w banku. Stały limit odnawialny zmniejsza przewidywaną zdolność, umowy pozabankowe potrafią całkowicie wyeliminować Twój pozytywny profil klienta, na przykład jeśli w dniu składania wniosku kupiłeś coś w modelu BNPL.

Spłata po 30 dniach to nie wszystko. Problemy umów BNPL

Aby lepiej zrozumieć mechanizm i pułapki wynikające z odroczonych zakupów, warto przyjrzeć się konstrukcji prawnej umów stosowanych przez popularnych dostawców. Proces akceptacji regulaminu dla płatności BNPL trwa chwilę, jednak tak naprawdę niesie za sobą konkretne następstwa prawne.

Korzystając z odroczonej płatności w znanym sklepie, rzadko kiedy pożyczasz pieniądze od samego sklepu. W regulaminie zgadzasz się na to, że pożyczkodawcą (lub podmiotem, na który natychmiast cedowana jest wierzytelność) jest zewnętrzna instytucja pożyczkowa. W Twoim raporcie BIK zamiast nazwy sklepu pojawia się wpis od podmiotu, który analitykowi bankowemu kojarzy się wyłącznie z sektorem pożyczek wysokiego ryzyka. Co więcej, często po bezodsetkowym okresie 30 dni nie dochodzi do windykacji, a do przekształcenia zobowiązania w pożyczkę ratalną z wysokim oprocentowaniem. Podczas gdy częste zakupy w modelu odroczonych płatności wpływają negatywnie na scoring w BIK, pożyczka z wysokim RRSO jeszcze uszczupli Twoją zdolność w ocenie banku.

Firmy dostarczające BNPL mają też obowiązek wykonania zapytań w BIK przed udzieleniem finansowania. Zbyt duża liczba takich zapytań może być potraktowana przez analityka jako brak płynności finansowej. Dodatkowo bardzo często, korzystając z tej formy płatności, wyrażasz dobrowolną zgodę na przetwarzanie danych o tym zobowiązaniu w BIK przez 5 lat po jego spłacie. Bez jej ręcznego wycofania historia Twoich drobnych pożyczek pozabankowych będzie widoczna dla każdego banku hipotecznego przez kolejne lata, mimo że rachunek dawno zamknięto.

Jak przygotować się do wniosku i dlaczego trzeba to zrobić co najmniej 3 miesiące wcześniej?

Przygotowania do kredytu hipotecznego powinny rozpocząć się z wyprzedzeniem między 3 a 6 miesięcy przed wnioskowaniem. Co zrobić z umowami i limitami "Buy Now, Pay Later"?

Wypowiedz wszystkie obowiązujące umowy. Oznacza to, że oprócz spłaty zobowiązania nie wystarczy usunięcie aplikacji - w ustawieniach płatności trzeba formalnie rozwiązać wszystkie umowy elektroniczne z firmami dostarczającymi BNPL.

Wycofaj zgody na przetwarzanie danych o zamkniętych pożyczkach pozabankowych. Gdy otrzymasz potwierdzenie całkowitego zamknięcia limitu lub spłaty pożyczki BNPL, złóż u operatora dyspozycję cofnięcia zgody na przetwarzanie danych w BIK o zobowiązaniach wygasłych. Jeśli spłaciłeś wszystko w terminie, masz do tego pełne prawo.

Pobierz raport BIK po 6 tygodniach. Ten okres powinien wystarczyć na wyczyszczenie historii w BIK, jednocześnie zostawiając czas, jeśli trzeba podjąć dodatkowe działania. Do momentu uruchomienia kredytu nie obciążaj swojego konta BIK nowymi płatnościami tego typu.

Jeśli potrzebujesz pomocy w aktualizacji historii w BIK lub chcesz dowiedzieć się, jaką masz szacunkową zdolność kredytową, umów się na spotkanie z jednym z ekspertów Finelity.

Artykuł ma charakter informacyjny. Sposób liczenia zdolności, możliwości finansowania oraz warunki kredytowe zależą od indywidualnej sytuacji i zasad stosowanych przez konkretne instytucje. Wszystkie obliczenia w artykule mają charakter poglądowy.